Karbon Sözlüğü

AB Emisyon Ticaret Programı

: Avrupa birliğinin 2012 yılı sera gazı emisyonunu 1990 yılı 8% seviyesinin altına indirmek için geliştirilmiş olan bölgesel bir üst sınır ticaret mekanizmasıdır.

ADEME

(Agence de l'Environnement et de la Maîtrise de l'Energie): Fransa karbon dengeleme piyasalarında şeffaflığı sağlayan ve karbon ayakizi husunda rehberlik faaliyetlerinde bulunan Fransız asıllı bir ajansdır. Carbon Clear, Fransada karbon yonetimi ve karbon dengeleme projelerini ADEME rehberliği altında gerçekleştirmektedir.

Altın Standart

: Karbon kredileri için oluşturulan sertifikasyon mekanizmasıdır. Altın standart mekanizması 2003 yılında ilk uygulumaya başlandığında Temiz Gelişim (CDM) ve Ortak uygulama mekanizmalarının (JI) sera gazı emisyonu azaltımı ötesinde çevresel gelişim katkısı oluşturduğundan emin olmak amaçlı olarak geliştirilmiştir. Altın Standart mekanizması ile 2006 yılında, gelişmekte olan ülkelerde uygulanan projelerden sertifikasyon sistemi dahilinde VERs kredileri oluşturulmaya başlanılmıştır.

Doğrulama

: Önerilen Proje aktivitesi yada proje dökümanı için görüş birliğine varılmış doğrulama kriterleri dahilinde uygulanan sistematik, bağımsız ve dökümante bir emisyon azaltım prosesidir.

Ek B Ülkeleri

: Kyoto Protokolüne dayalı 39 sanayileşmiş ülkeler listesidir. Ek B ülkeleri; AB üyesi devletler, Avustralya, Japonya ve ABD olup Kyoto Protokolu anlaşması süresince emisyon azaltımı için görüş birliğine varmışlardır. Ek I ve Ek B ülkeleri çoğu zaman birbirinin yerine kullanılır. Ek B ülkeleri listesi için burayı tıklayınız.

Ek I Ülkeleri

: Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) bazlı, gelişmiş ve ekonomileri geçiş sürecinde olan ülkeler listesidir. Ek I ve Ek B ülkeleri çoğu zaman birbirinin yerine kullanılır. Fakat, Beyaz Rusya ve Türkiye Ek I listesinde olup Ek B listesinde yer almamaktadır. Buna karşın, Hırvatistan, Lihtenştayn, Monako ve Slovenya Ek B listesinde olup Ek I listesinde yer almamaktadır. Ek I ulkeleri listesi için burayı tıklayınız.

Ek II Ülkeleri

: : Ek I/B ülkelerinin bir alt kümesi olup gelişmekte olan ülkelerin emisyon azaltımı için bu ülkelere teknolojik ve finansal yardımlar sağlayan ülkelerdir. Ek II ülkeleri; Avustralya, Avusturya, Belçika, Kanada, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanistan, İzlanda, İrlanda, İtalya, Japonya, Hollanda, Yeni Zelanda, Norveç, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre Lüksemburg, İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri.

Ek I Dahilinde Olmayan Ülkeler

: Kyoto Protokolü kapsamında herhangi bir sera gazı emisyonu azaltımı bağlılığı olmayan ülkeler listesidir. Bu ülkeler, Ek II ülkelerinden teknoloji transferi ve finansal destek beklentisinde bulunmaktadırlar . Ek I Dahilinde Olmayan Ülkeler listesi için burayı tıklayınız.

Emisyon Azaltım

: Ortadan kaldırma, sınırlama, azaltma, kaçınma, tutma veya sera gazı emisyonlarının azaltılması kavramıdır.

Emisyon Faktörü

: Bkz. ‘Emisyon Katsayısı'.

Emisyon Katsayısı

: Ürün kullanımı yada üretim faaliyeti sonucu ortaya çıkan bir etkiyi CO₂e birimine çevirmek için kullanılan bir katsayıdır.

Gönüllü Emisyon Azaltımı (VER)

: 1 metrik ton karbondioksit eşdeğerine eşit bir Kyoto Protokolü birimi.VER'ler UNFCCC yoluyla değil bir üçüncü taraf kuruluş tarafından değerlendirilen ve doğrulanan karbon azaltma projeleri ile oluşturulur..

Gönüllü Karbon Standart (VCS)

: Karbon dengeleme kredileri icin gönüllü marketlerde oluşturulan bir sertifikasyon mekanizmasıdır. Gönüllü Karbon Standart; İklim Grubu, Uluslararası Ticaret Kurumu, Dünya Ekonomik Forumu ve Dünya Sürdürülebilir Kalkınma İş Konseyi tarafından uygulamaya başlatılmıstır. Gönüllü Karbon Standart ; VCS, CDM ve ISO 14064-2 standartlarına dayanan proje bazlı bir sera gazı azaltımı aktivitesidir.

ISO 14064-1

: Uluslararası Standartlar Organizasyonu (ISO) tarafından 2006 yılında uygulamaya başlatılan bir standart mekanizmasıdır. Dünya kaynakları enstitüsü ve Sera Gazı Protokolu (WRI/GHG) bazlı organizasyonel karbon ayakizi ölçümü ile organizasyonel seviyede sera gazı emisyonu ölçümü ve raporlanması bağlamında kullanılan bir rehberdir.

ISO 14064-2

: Uluslararası Standartlar Organizasyonu (ISO) tarafından 2006 yılında uygulamaya başlatılan bir standart mekanizmasıdır. Proje aktiviteleri sonucu ortaya çıkan organizasyonel seviyede ki sera gazı emisyonu ölçümü ve raporlanması bağlamında kullanılan ve 2007 Gönüllü Karbon Standatlarına dayalı olan bir rehberdir .

Işıma Endeksi (RFI)

: Yüksek irtifali uçakların küresel ısınma etkisini ele alan bir endekstir. Hükümetlerarası iklim değişikliği paneli (IPCC), uçuş emisyonunun zemin seviyeye göre 2.7 kat daha fazla küresel ısınma tehlikesine neden olduğunu tahmin etmektedir.

Kalıcılık

: Bir proje yada aktivite sonucu gerçekleştirilen emisyon azaltımı ölçüsüdür.

Karbondioksit Eşdeğeri (CO₂e)

: Bir metrik, farklı sera gazlarının göreli küresel ısınmaya katkısı için kullanılır. Örneğin; metan, karbondioksitten 21 kat daha fazla tehlikeli olduğundan 1 ton metan 21 ton karbondioksite tCO₂e eşdeğerdir.

Karbon Ayakizi

: Bir organizasyonun veya aktivitenin neden olduğu sera gazı emisyonunun ton/karbondioksit eşdeğeri cinsinden ifadesidir.

Karbon Denkleştirme (Carbon Offsetting)

: Bir kaynağın neden olduğu karbon emisyonunun başka bir yerde ortaya çıkan karbon kredisi ile eşleştirilmesi prosesidir.

Karbon Yutağı

: Sera gazının atmosferden uzaklaştırılması amaçlı bir süreç yada yapıdır. Ormanlar, su, turba yatakları ve karbonat yatakları (kabukları ve kireçtaşı), mekanik karbon yakalama ve depolama sistemleri karbon yutaklarına örnekdir.

Karbon Kredisi

: Karbon azaltım projeleri vasıtası ile 1 metrik ton karbondioksit salınımından kaçınmak yada salınımı ortadan kaldırmak amaçlı olarak düzenlenmiş olan bir enstrümandır.

Karbon Nötrlük

: Herhangi bir aktivitenin sebep olduğu emisyonun baska bir aktivite ile azaltılıp dengelenmesidir. Örneğin; 100 tCO2e emisyonuna sahip olan bir organizasyon 100 tCO₂e karbon kredisi satın alıp karbon kredisi geri kaldırımı sağlar ise bu organizasyon karbon nötr olarak nitelendirilir.

Kayıt

: Karbon emisyonu azaltım kredilerinin birikimi, yok edilmesi ve geri kaldırımı kayıtlarını tutan bir envanter sistemidir. Kayıtlar, Altın Standart, CDM ve Gönüllü Karbon Standart Mekanizmaları için belirli veya kendine özgü kredilendirme şekline sahip olabilir. Bununla birlikte kayıtlar, çoklu kredi türlerinede sahip olabilir (Jenerik 3. Parti kayıtları, kişisel firmalar tarafından oluşturulan mülkiyet kayıtları).

Küresel Isınma Potansiyeli (GWP)

: 1 ton sera gazı yoğunluğunun küresel ısınmaya olan etkisinin 1 ton karbondioksit gazı ile ifade edilmesidir. Bazı sera gazları atmosferde daha uzun süre kalmaktadır. Bu yüzden göreli küresel ısınma potansiyeli zamanla değişim göstermektedir. Küresel ısınma potansiyeli, Kyoto Protokolü kapsamında altı adet sera gazı ile özetlenmektedir:

• Karbondioksit (CO): 1
• Metan (CH4): 21
• Nitro oksit (N20): 310
• Hidroflorokarbonlar (HFCs): 150-11,700
• Perflorokarbonlar (PFCs): 6,500-9,200
• Kükürt heksaflorid (SF6): 23,900
• Hidroflorokarbonlar (HFCs): 150-11,700

Kyoto Protokolü

: 1997 Aralık ayında Kyoto, Japonyada Küresel ısınma ve iklim değişikliği konusunda mücadeleyi sağlamaya yönelik Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi dahilinde imzalanmış olan bir yönetmeliktir. Kyoto Protokolü, Temiz Gelişim Mekanizması (CDM), Ortak Uygulama (JI) ve Emisyon Ticaret Mekanizması ile birlikte Ek B ülkelerinin emisyon azaltım yükümlülüklerini kapsamına dahil eder.

Onaylama

: Önerilen Proje aktivitesi yada proje dökümanı için Proje Standartları gereklilikleri dahilinde uygulanan sistematik, bağımsız ve dökümante bir prosesdir.

Ormanlaştırma

(A/R): Bir tür karbon tutma methodudur, ağaçlandırma kavramına dayanan bir husus olup ağaçlandırma yapılacak bölgenin en azından 50 yıl boyunca hiç ağaçlandırılmamış olması gerekmektedir.

Ortak Uygulama

: Kyoto Protokolü kapsamında kabul edilen ve Ek B ülkeleri arasında emisyon transferi sağlayan bir mekanizma olup Emisyon Azaltım Birimi (ERUs) kredileri oluşturmaktadır.

Özgün Katkı

: Proje, karbon dengeleme kredileri satarak toplanan para olmasaydı yine de gerçekleşecek miydi? hususuna dayalı bir kavramdır. Özgün Katkı, karbon kredisi gelişimi aşamasında önemli bir etken olup karbon kredisi satın alındığında talep edilmesi gereken bir husustur.

Özgün Katkı Aracı

: CDM yönetim kurulunca geliştirilen finansal, teknolojik ve bazı kriterlere dayalı bütünleyicilik değerlendirme rehberidir. Özgün Katkı, CDM özgün katkı kullanılarak geliştirilmiş sağlam ve güvenli bir araçtır.

Proje Tasarım Dökümanı (PTD)

: 'Bütünleyicilik' aracı kullanılarak oluşturulan tahmini sera gazı emisyonu azaltımı, proje adı, proje yeri, kullanılan teknoloji, referans senaryo vs. gibi bilgileri içeren dökümandır.

Referans Değer

: Proje faaliyetleri yada emisyon azaltım girişimi eksikliği nedeni ile ortaya çıkan sera gazı emisyonu hacmidir. Referans Değer, proje uygulaması devamında emisyon ile kıyaslanır. Referans Değer emisyonu ile proje emisyonu arasındaki fark, karbon dengeleme olarak kullanılabilecek emisyon azaltım miktardır.

Referans Senaryo 'Business-as-usual'

: Sera gazı emisyonu için bir baz belirleyici husustur. Emisyon azaltım politikalarının aktif olmadığı durumlardaki senaryodur.

Sertifikalandırılmış Emisyon Azaltımı (Certified Emission Reductions (CERs)

: Temiz Gelişim Mekanizması Yönetim Kurulunca tahsis edilmiş olan bir uygulamadır. Her bir CER, 1 ton CO₂e ile temsil edilmektedir. Bu uygulama, Ek B ülkelerinin emisyon azaltım yükümlülükleri doğrultusunda dizayn edilmiş olup gönüllü emisyon azaltım amaçlı olarak da kullanılabilir.

Sertifikalandırma Periyodu

: Emisyon azaltım projesinin belirli bir zaman aralığında oluşturduğu geçerli karbon kredisidir. Sertifikalandırma periyodu, projenin operasyonel ömründen daha fazla olamaz fakat proje kuralları, standartları ve kararlarına göre daha kısa olabilir.

Tahsis Edilmiş Birim (AAUs)

: Toplam Sera gazi hacmi 1 ton CO2e birimi cinsinden ifade edilmiş olup Ek B ülkeleri için Kyoto Protokolünün ilk aşaması süresince müsade edilen emisyon miktarıdır. Ülke hükümetinin karşı çıkmadığı durumlarda o ülkede gerçekleşen emisyon azaltımı AAU hedefi olarak nitelendirilir. Bu yüzden, Ek II ülkelerinde bulunan organizasyonlar, satın aldıkları yada sattıkları karbon dengeleme kredileri ile kendi karbon emisyonlarını iki kez hesaplama yanlışına düşebilirler.

Temiz Kalkınma Mekanizması (CDM)

: Bu sistemin kuralları gelişmekte olan ülkelerde proje tabanlı emisyon azaltma faaliyetleri düzenlemektedir. CDM sertifikalı projeler, Ek B ülkelerinin emisyon azaltım amaçlı olarak kullanabileceği CERs kredileri yaratır.

Temiz Kalkınma Mekanizması Yönetim Kurulu (CDM EB)

: CDM çalışmasını denetleyen bir grup olup CDM projeleri kayıtlarını, CER verilimini, proje metodolojisi ve başka konularda çeşitli gurupların denetimini sağlar.

Üst Sınır Ticaret

: 1980 lerde ABD de emisyon için genel bir limit ‘Üst Sınır’ koyulup ticareti yapılabilen krediler açık arttırma ile satılmış yada katılımcı organizasyonlara tahsis edilmiştir. Katılımcıların, istenilen seviyede en düşük maliyet ile karbon azaltımı sağlamaları ile ticareti yapılabilen toplam karbon emisyon miktarı düzenli bir şekilde azalmıştır.

Yetkilendirilmiş Bağımsız Denetim Kuruluşu (DOE)

: Karbon Kredileri Standartları tarafından proje onaylaması, kayıt yaptırılması ve proje emisyon azaltımı doğrulaması yapmakla yetkilendirilmiş olan bir birliktir. CDM projeleri için yetkilendirilmiş DOE listesi için burayı tıklayınız.